گروههای آموزشی منطقه خزل ( همدان)

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد کرمانشاه

اصول تهیه برنامه های آموزشی

موضوع مقاله: نوار صوتـی

زیر نظر استاد: خانم دکتر موسـوی

گردآوری وارائه: صباح خورنگاه- عباس حیدری

تاریخ ارائه: 5/3/1389
چکیده

رسانه های شنیداری  انواع نـوارها، صفحـه، تلفـن و رادیو را در بر می گیرد و برای یادگیری اطلاعات کلامی ، شناخت و تمیز دادن محرک های شنیداری بکار می روند در حوزه روانی و حرکتی و عاطفی یا تغییر نگرش نیز کاربرد دارند . دراین نوع از رسانه ها صرفاًمهارتهای کلامی و گوش دادن افراد دخالت داشته و به هیچ وجه از تصویر و مواد دیداری استفاده ای نمی شود.

استفاده از انواع نوارهای صوتی به منظور آموزش، گام مهمی در استفاده از تکنولوژی آموزشی بوده و هم اکنون نیز این امر ادامه داشته تنها در نوع ابزار های قابل استفاده و روشهای تهیه آنها تغییراتی به وجود آمده که بر کیفیت تهیه و استفاده از این وسایل افزوده است. امروزه با وجود فناوری های نوین در زمینه های اطلاعات و رسانه های دیداری متنوع در آموزش ویادگیری، جایگاه نوار های صوتی به عنوان یکی از رسانه های مهم کمک کننده در امر آموزش به کلی از بین نرفته وهنوز کسانی هستند که با استفاده از این نوار ها به آموزش خود در زمینه های مختلف می پردازند. وکسانی هستند که روز به روز بر کیفیت تهیه این نوار ها اصرارمی ورزند. ما دراین مقاله سعی بر آن داریم تا خوانندگان محترم را با انواع نوارهای صوتی در گذشته و حال آشنا نموده و نقش آنها را در کمک به آموزش تشریح نماییم.

کلید واژه ها:

رسانه های شنیداری- نوار صوتی – نوار کارتریج –صفحه –کارتهای شنیداری – صفحه لیزری- لوح فشرده

مقــــــدمــــــــه

طبق نتایج پژوهش های انجام شده، حدود 13% یادگیری انسان از طریق کاربرد حس شنوایی و حدود 75% از طریق حس بینایی صورت می گیرد. ولی این حس ها لازم و ملزوم یکدیگرند. نتیجۀ پژوهش ها در زمینۀ سخن گفتن و گوش دادن نیز به شرح زیر است.
1. افراد بزرگسال حدود 70% از کار روزانۀ خود را از طریق برقراری ارتباط کلامی انجام می دهند و 45% وقت روزانۀ خود را صرف گوش دادن به دیگران می نمایند.
2. در مقطع ابتدایی، حدود 60% و در مقطع متوسطه و دانشگاه، شاگردان حدود 90% وقت روزانۀ خود را صرف گوش دادن می کنند.
3. شاگردان مدرسه قادرند30% از آنچه را که شنیده اند به خاطر بسپارند، که این میزان بعد از دو ماه به نصف کاهش می یابد.
4. سرعت سخن گفتن افراد، به گوش دادن دیگران تأثیر می گذارد. به شرط آنکه تعداد کلمات حدود 150 تا 170 کلمه در دقیقه باشد.
5. بهبود مهارت گوش دادن، توأم با اجرای تمرینات دقیق میسر است.
6. چنانچه درک کلمات از جانب گیرندگان، پیام مشکل باشد، از شدت توجه آنان در گوش دادن کاسته می شود. این میزان در صورت ساده بودن پیام نیز کاهش خواهد یافت. پس یکی از مهمترین و بارزترین روش های کسب مهارت در سخن گفتن، داشتن مهارت در گوش دادن است.

مباحث کلی مربوط به  رسانه های شنیداری(گفتاری)

تعریف:رسانه هاي گفتاري (شنيداري) آن دسته از وسايل ارتباط جمعي اند كه مهمترين عنصر ارتباطي آنها صوت، بيان و كلام است. زبان مكتوب يا تصويري در اين گونه رسانه ها جايي ندارد.

انواع رسانه ها: این رسانه ها انواع نوارها(کاست،کارتریج و حلقه ای) ،صفحه ،کارت، تلفن و رادیو را در بر می گیرد.

کاربرد رسانه ها: رسانه هاي شنيداري براي يادگيري اطلاعات كلامي،‌ آموزش شناخت و تميز دادن محركهاي شنيداري مربوط به هم كاربرد دارند. قواعد و اصول را هم مي توان به كمك اين رسانه ها آموزش داد.

- رسانه های شنیداری در گروه های بزرگ، متوسط و کوچک آموزش و آموزش انفرادی کاربرد دارند.

مراحل کاربرد رسانه های شنیداری عبارتند از:

در گروههای بزرگ:
1.آمادگی؛ که شامل انتخاب مواد و اطمینان از مناسبت محتوای مواد با اهداف گروه، آماده کردن و استقرار تجهیزات.
2. گوش دادن به مواد.
3. بحث گروهی؛ پس از خاتمۀ گوش دادن به نوار، با فراگیران به بحث بنشینید و از یادگیری آنان در رابطه با اهداف مورد نظر اطمینان حاصل کنید.
4. جمع کردن تجهیزات.

در گروه های کوچک، بهره گیری از تجهیزات شنیداری، امکان مطالعه و بررسی چندین موضوع درسی را میسر می سازد و معلمان نسبت به پیشرفتی که فراگیران دارند، موضوع واحدی را با درجات مختلف پیچیدگی و یا پیشرفت، ضبط کرده و هر کدام را در اختیار گروهی خاص قرار می دهند.

کاربرد تجهیزات شنیداری به طور انفرادی به دلیل بالا رفتن سطح کیفیت و کاهش قیمت تجهیزات کاست های شنیداری است. معلمان می توانند مباحث مختلف درسی را به شکل خودآموز بر روی نوار ضبط کرده و در اختیار فراگیران به شکل انفرادی قرار دهند.

نـــــوار صوتـــی

1- نوارهای صوتی : بر سه نوع هستند: كليه نوارهاي شنيداري به نوارهاي مغناطيسي مشهورند. نوارها به صورت كاست ،‌كاتريج يا حلقه اي هستند

الف ) نوارهاي كاست :

 نوارهاي مغناطيسي هستند كه در داخل محفظه اي پلاستيكي بر روي دو حلقه قرار دارند. طول مدت مطالب ظبط شده برروی این نوار ها از 15دقیقه تا 180 دقیقه است.

 نوار كاست با دستگاهي به نام پخش صوت كاستي قابل شنيدن است. دستگاههايي كه قادر به انجام پخش و ضبط هستند را دستگاههاي ضبط صوت كاستي گويند.

مزاياي نوار كاست:
1. استفاده از نوار كاست به نسبت ساير انواع نوارهاي شنيداري آسان است چون مثل نوارهاي حلقه اي احتياج به جا اندازي ندارد. 2. با شكستن زائده هاي بغل نوار مي توان از پاك شدن نوار به صورت تصادفي جلوگيري كرد.  

3. نگهداري از نوارها احتياج به فضاي زياد ندارد.
4. كار با دستگاه هاي ضبط و پخش كاست آسان است.
5. دستگاه ها سبك و قابل حمل و نقل هستند.

محدوديتها :
1. ويرايش كردن نوار كاست بسيار مشكل و گاه غيرممكن است.
2. نوارهاي ارزان كيفيت صدا را تغيير مي دهند.
3. اگر در شرايط مناسب نگه داري نشوند خيلي سريع چسبندگي پيدا مي كنند.
4. اگر نوار پاره شود يا در اثر فشار دستگاه آخر نوار از حلقه پخش كننده جدا شود تغيير آن به سختي انجام مي گيرد و كار پر دردسري است.

ب . نوارهاي حلقه اي

در اين نوع از نوارهاي مغناطيسي كه به نوارهاي حلقه اي باز هم مشهورند نوار مغناطيسي بر روي يك حلقه پيچيده شده است و در هنگام پخش نوار از روي اين حلقه باز شده و بر روي حلقه خالي پيچيده مي شود. قطر حلقه نوارهاي حلقه اي استاندارد معمولاً هفت اينچ است. اين نوع نوارها شامل 1200 پا (3600 متر ) نوار مغناطيسي مي باشند

ج – نوارهاي كاتريج

یک نوار مغناطیسی است که بر روی حلقه در داخل یک محفظه قرار دارد دو انتهای نوار به هم چسبیده است عرض نوار4/1 اینچ و سرعت آن  4/3 3 اينچ در ثانيه است و نوار در يك جهت حركت مي‌كند . نوع استاندارد آن مي‌تواند مكرراً مطلبي را پشت سر هم پخش كند براي پخش نوارهاي كاتريج از دستگاه پخش صوت كاتريج استفاده مي شود.

محاسن نوار كاتريج

1- امكان پاره شدن نوار بسيار كم است زيرا نوار در محفظه قراردارد

2-كار كردن با آن بسيار راحت است زيرا نوار به راحتي در داخل دستگاه قرارمی گیرد.

3-تغيير از يك رد صدا به رد ديگر به طور خودكار انجام مي‌گيرد

محدوديتهاي نوار كاتريج 

 1پخش صدا داراي كيفيت خوب نيست..
. 2معلم نمي‌تواند خود به ضبط مواد بپردازد.

صفحـــــه :                         

یکی دیگر از رسانه هاي شنيداري صفحه است. صفحه هاي معمولي از جنس پلاستيك است و براي استحكام مواد ديگري به آن اضافه مي كنند. ضبط صفحه معمولاً به وسيله شركتهاي تجاري انجام می گیرد و به وسیله معلم امكان پذيرنیست. براي پخش صفحه از دستگاه گرمافون استفاده می شود. طول مدت زمان مطالب ضبط شده بر روي صفحه هاي 12 اينچي يك ساعت (هر طرف نيم ساعت) است .

صفحه هاي ليزري :
صفحه هاي ليزري به صورت صفحه هاي كوچك هستند (قطر صفحه 12 سانتي متر)اين صفحه ها دستگاه گرامافون مخصوص دارد كه نيازي به سوزن مخصوص ندارد. در ضمن نسبت به صفحه هاي معمولي جاي كمي اشغال مي كنند.

محاسن صفحه :

1- صفحه ها ابزارهاي آموزشي دائمي هستند و هرگز پاك نمي‌شوند
2-دستيابي به مطالب ضبط شده بر روي صفحه آسان است.

2- -كار با دستگاه گرامافون آسان است مخصوصاً دستگاههاي جديدتر كه صفحه ها به طور اتوماتيك عوض مي‌شوند. 

محدوديتهاي صفحه:

1. به آساني خط مي افتد.
2 نمي توان مطابق نياز كلاس درس آنها را توليد كرد.
3. نگهداري از آنها احتياج به فضاي زيادي دارد.

كارتهاي شنيداري :

كارتهاي شنيداري تشكيل شده اند از يك كارت مقوايي كه داراي نوشته يا تصوير هستند. بر روي كارت نواري از جنس نوار شنيداري مغناطيسي چسبانده شده است. اندازه اين كارتها معمولاً 5/3 ×9 اينچ (9/88×6/228 ميليمتر) يا 5/5 ×11 اينچ(94×27× 3/42 ميليمتر) است. بر روي هر كارت بين 3 تا 6 ثانيه مطلب ضبط شده است .

لوح فشرده CD

لوح فشرده در ابتدا برای ذخیره اطلاعات صوتی توسعه پیدا کرده بود ،دراواخر دهه 1970 شرکت های سونی و فیلپس ارائه کننده اولین لوح فشرده های دیجیتالی بودند.قالب دیسک صوتی معروف به استاندارد کتاب قرمز توسط شرکت های سونی وفیلیپس در سال 1981 تنظیم شد.

متداولترین این لوح ها در قطر 120 میلیمتر با ظرفیت 19 ساعت صدای فشرده با قالب mp3 و 74 دقیقه با قالب صوتی معمولی  وبر حسب بایت در حدود 700 مگابایت اطلاعات می باشد. اما نوع دیگری از لوح های فشرده با ظرفیت مضاعف وجود دارند که به DVD معروف هستند که این لوح ها در حدود 120 ساعت صدای فشرده را می توانند در خود ذخیره کنند . لازم به ذکر است که این لوح ها به غیر از توانایی ذخیره سازی انواع قالبهای صدا توانایی ذخیره نمودن انواع دیگری از اطلاعات از جمله: فیلم، تصویر، متون وانواع نرم افزار را نیز دارند.

محاسن:

-  اطلاعات زیادی را می توان درآن ذخیره نمود.

- ارزان و در دسترس بودن.

- آسان بودن ضبط و پخش آن.

- نیاز به دستگاه های پیچیده ای برای استفاده از آن نیست.

محدودیت ها:

- نگهداری از آنها دقت زیادی می خواهد چون در صورت خش افتادن آن توسط دستگاه قابل خوانده نیست.

- تهیه برنامه های صوتی به متخصصان نیاز دارد.

- در مدت زمان طولانی باعث آلودگی محیط زیست می شوند.

جمع بندی و نتیجه گیری

همانگونه که پیشتر اشاره شد بخشی از یادگیری انسانها از راه مهارتهای کلامی، صوت، گوش دادن، و بیان انجام می گیرد. استفاده از رسانه های شنیداری مانند نوار های صوتی تنها مختص افراد ناتوان در زمینه های بصری نیست و کسانی هستند که همراه با استفاده بهینه از مواد بصری به استفاده از نوار های صوتی علاقه مندند و دلیل این امر می تواند :

 - ازبین بردن محدویت زمان در استفاده از نوار های صوتی .

– کیفیت خوب برنامه صوتی تهیه شده .

– در دسترس بودن وسایل مورد نیاز نوار های صوتی.

 – فراوانی و در دسترس بودن این نوار ها و... باشد.

امروزه با ازدیاد اطلاعات و دانش بشری و لزوم تهیه وایجاد فضای مناسب جهت ذخیره برنامه های صوتی لازم است که با پیشرفت دانش و فناوری در تهیه نوار های صوتی نیز پیشرفت هایی حاصل گردد تا به موازات افزایش دانش واطلاعات بتوانند نقش خود را به عنوان یک رسانه قابل استفاده در همه زمینه ها ایفا نموده در خدمت پیشرفت وتعالی آموزش و پرورش همه افراد جامعه قرار گیرد .

پیشنهادات:

1-    تر غیب معلمان ومتخصصان آموزشی به تهیه نوار های صوتی آموزشی با کیفیت در راستای اهداف آموزشی وپرورشی

2-    کیفیت بخشی و بازنگری در روشهای تهیه برنامه های نوار های صوتی گذشته و برطرف نمودن معایب آنها در تهیه برنامه های آتی.

3-    تشکیل گروه های آموزشی مدارس ومناطق آموزشی و همکاری آنها در زمینه تهیه برنامه های صوتی.

4-    ترغیب مدیران مدارس به تهیه و در دسترس قراردان برنامه های تهیه شده مناسب در جهت کمک به یادگیری دانش آموزان.

5-    استفاده از فناوری های روز در تهیه نوار های صوتی و ایجاد امکانات مناسب در استفاده آسان از آنها.

منابع ومأخذ:

1-    احدیان، محمد، محمدی، داود، رمضانی، عمران  (1378).مقدمات تکنولوزی آموزشی. نشر آییژ

2-    امیر تیموری، محمد حسن (1382). رسانه های آموزشی ، شناسایی ، انتخاب ، تولید و کاربرد. نشر ساسان

3-    ماهنامه‌ی شبکه. مرداد ماه 1385 شماره 67. پرهام ایزد پناه ( عصر جدید رسانه ها ... )

4-    رسانه های متعامل در عصر جدید . سینا قربانلو 18 اکتبر 2003

http://www2.irib.ir/amouzesh/f/page_sh.asp?key=13&ov=376