پیشگفتار

تهیه کننده این مقاله سعی نموده شورای دبیران که یکی از ارکان مهم مدرسه و از مصادیق فرایند مشارکت است را بیشتر معرفی کند و نحوه ی فعال نمودن ان را در ارائه راهبردهای مفید جهت پیشبرد امور مدرسه بیان نماید .

نویسنده با مشورت و جمع آوری اطلاعات از همکاران راهکارهای مناسب را جهت پویا نمودن شورای دبیران به کار بسته است که در متن تدوین شده مقاله بعد از ذکر اهداف و ضرورت طرح و توصیف وضعیت موجود تحت عنوان شرح فعالیت های لازم جهت فعال سازی و موفقیت های حاصل  شده بیان گردیده است .

 

اهداف

1- تشویق دبیران در ارائه نظرات و پیشنهادات سازنده در شورای دبیران

2- نحوه ی کاربست نظرات ارزنده دبیران در فعالیت های آموزشی

3- نشر و اشاعه راهبردهای مفید مطرح شده در شواری دبیران

4- تحقق یافتن ماده 15 آئین نامه اجرایی مدارس

اهمیت و ضرورت تحقیق

1- از آنجا که دبیران مرکز پیش دانشگاهی در واقع افراد تأثیر گذار بدون واسطه در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان می باشند لذا نظرات و پیشنهادات آنان جهت کار بستن ارزنده می باشد .

2- بر اساس ماده 15 آئین نامه اجرایی ، شورای دبیران مدارس نظارت کامل بر همسویی برنامه ها و مشارکت مؤثر در تهیه آنان و همکاری در اجرای آنها را دارد .

3- شورای دبیران وظیفه دارند در بحث و چاره اندیشی برای مشارکت فعال دانش آموزان در فرآیند یادگیری فعالیت نمایند .

4- بر اساس آئین نامه اجرایی ماده 15 شورای دبیران ، دبیران وظیفه دارند در مورد مسائل آموزشی تدبیر لازم اتخاذ نمایند و محتوای کتاب ها را مورد بحث و بررسی قرار دهند و به مسئولین ذیربط انعکاس دهند همچنین در جهت ترغیب دانش آموزان به انجام مطالعات درسی دارند ارائه  راهکار نمایند .

5- از آنجا که فعالیت های آموزشی و پرورشی مدرسه با بحث و تبادل نظر و هماهنگی و مشارکت معلمان جریان می یابد لذا ضرورت دارد که شورای دبیران به شیوه مناسب فعال گردد .

دلائل انتخاب طرح

1- توجه جدی به شورای دبیران به عنوان یکی از ارکان مهم مدرسه .

2- باور بی قید و شرط نگارنده به مؤثر بودن شورای دبیران در پیشرفت تحصیلی و تربیتی دانش آموزان .

3- کاربردی کردن نظرات وپیشنهادات ارزنده دبیران در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان .

4- اهمیت و نقش بی واسطه دبیران در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان .

5- نشر و ترویج کارآمدی شورای دبیران و احیاء اهمیت این رکن مهم در فرآیند آموزشی و پرورشی .

6- تقویت روحیه ی مشارکت جویی در فرآیند تصمیم گیری .

7- تقویت حس مالکیت و تعلق در دبیران به صورتی که به مدرسه مربوط هستند .

توصیف و تحلیل وضع موجود

از مؤثرترین شیوه های برقراری روابط انسانی در سازمان ها مخصوصاً سازمان های آموزشی مانند مدرسه «مشارکت»  است . «« مشارکت یعنی مجموعه اقداماتی که میزان نفوذ و مسئولیت کارکنان (معلمان ، دانش اموزان و اولیاء) را در فرایند تصمیم گیری ، از طریق تفویض اختیار در سطوح مختلف ، افزایش دهد و نوعی حس مالکیت و تعلق را در افرادی که به شکلی با سازمان مربوط هستند به وجود آورد.»»

معلمین در بسیاری از استان ها بیش از هشت ساعت از ساعات روز خود را در مدرسه بسر می برند به همین دلیل بیشترین نیرو و انرژی را در آنجا صرف می کنند . با این وضع معلم خود را عضوی متعلق و مؤثر می داند ، لذا هر کس دوست دارد که در مدرسه صاحب نظر باشد و در تصمیم گیری ها و سازندگی آن سهیم باشد .

یقیناً هر مدیر مشارکت جو نیز می داند هر چه تصمیم ها با فکر و مشارکت افراد بیشتری گرفته شود از قوت ، استحکام و درستی بالاتری برخوردار می باشد . موضوعات و مسائلی که به نظر و رأی همگان گذاشته می شود ، اشتباهات کمتری دارد و به نسبت دخالت آرا و اندیشه دیگران ، دقیق تر و همه جانبه تر خواهد بود . از دیدگاه اسلام نیز شورا ، اساس کار و سیاست مدیریت و رهبری است . آنجا که رسول رحیم اسلام دستور داشت در انجام امور با مؤمنان به مشورت بپردازد .

« و شاورهم فی الامر فاذا عزمت فتوکل علی الله ، ان الله یحب المتوکلین» یعنی با مردم در امور یا کارها مشورت کن و آنگاه که تصمیم گرفتی به خدا توکل کن که خداوند توکل کنندگان را دوست دارد . یا قرآن کریم می فرماید :

«انلز مکموها و انتم لها کارهون» آبا من شما را در حالی که اکراه دارید  مجبور به انجام کاری می کنم ؟ معنی سخن پیامبر این است که آن حضرت نظر و رضایت افراد را در امور در نظر می گرفتند و کسی را به زور وادار به کاری نمی کردند . یا اختصاص سوره ای از قرآن با عنوان «شورا» ناشی از اهمیت مشورت در اسلام است .

جلسات شوراها به طور اعم کانون بررسی نظرات ، ایده ها و عقاید است و شورای آموزشی مطهر و محل اتخاذ تصمیمات گروهی است که حس مسئولیت پذیری ، مشارکت ، عضویت و تعلق فرد را به گروه تقویت می کند . همچنین شورا نمادی از رهبری ، تدبیر ، آزاد اندیشی و احترام به کرامت انسانی از سوی مدیر است .

بدین ترتیب مدیران می توانند با تکیه بر اصول ، شورا های مدارس را تقویت کرده کارها و تصمیمات خود را بر پایه مشورت استوار سازند . مدیریت مبتنی بر مشارکت جویی می تواند مدرسه را در وصول به اهداف آموزشی و تربیتی یاری رساند . این جایگاه تئوری و آرمانی شورای دبیران است که ما در فرهنگ غنی اسلام داریم اما متأسفانه در اجرا با مسائل و مشکلاتی روبرو هستیم که مانع عملیاتی شدن این تئوری مهم می شود و در وضعیت موجود چون باور همه دبیران و مدیران بر کار ساز بودن شورای دبیران در پیشرفت امور آموزشی و پرورشی مثبت نیست لذا شورا مورد بی توجهی و بی مهری واقع شده است که این حقیر سعی نموده کلیة موانع و مسائل و محدودیت های اجرایی شدن این رکن مهم را در پنج عنوان و بندهایی در شرح فعالیت های اجرایی ذکر نمائیم .

شرح فعالیت های لازم جهت فعال سازی شورای دبیران

الف) فعالیت هایی که مدیر به عنوان رئیس شورا باید انجان دهد :

1- فراهم کردن محیطی آرام و دور از قیود اداری ، در عین حال آماده برای کار جدی

2- بهره گیری از روش های دوستانه و ابزار خوشایندی از شرکت اعضای

3- بیان دستور جلسه و تذکرات و توضیحات لازم

4- ایجاد فرصت اظهار نظر کردن برای همه اعضای شورا ، و جلوگیری از تسلط عده ای معین بر شورای معلمان .

5- هدایت صحیح جریان مذاکره و بحث پیرامون موضوع و دستور جلسه .

6- روشن کردن مفهوم و مقصود پرسش ها یا برخی از مطالب طولانی که باعث رکود بحث و مذاکره شود .

7- بیان صریح مسائلی که باید در مورد آن تصمیم گرفت و جلب نظرات موافق یا مخالف شورا

8- جمع بندی مباحثات و نتیجه گیری از مذاکرات

9- مشخص نمودن تصمیمات و مسئول پی گیری مصوبه ها

10- مراقبت بر ثبت نظرات و مصوبه های جلسه

11- ایجاد فرصت برای استراحت و رفع خستگی

ب) فعالیت هایی که با توجه به هدف شورای دبیران در جلسات باید مطرح شود :

1- آشنایی با روش های تدریس معلمان

2- معرفی کتاب ها ، مجلات و نشریه های جدید

3- سخنرانی صاحبنظران و مقامات علمی و اداری آموزش و پرورش

4- نمایش فیلم های آموزشی و تربیتی

5- رسیدگی به مسائل و موضوعات بر حسب شرایط و نیازهای خاص آموزشگاه و به نظر می رسد .

6- آشنایی با آخرین دستور العمل ها و بخشنامه های ارسالی اداره متبوع .

7- تصمیم گیری در موارد خاصی که طبق ائین نامه اجرائی به عهده شورا است .

8- مطالب یا مصوبه هایی که در جلسات «انجمن اولیاء و مربیان» و «شورای دانش آموزی» ارائه و اتخاذ شده و لازم است جهت بررسی توسط نماینده شورا یا اعضای انجمن به اطلاع دبیران رسانده و تصمیمات مشترک اتخاذ گردد .

9- بررسی علل افت تحصیلی دانش آموزان و برنامه ریزی برای رفع آن .

10- تعیین میزان و چگونگی تکالیف درسی دانش آموزان در اوقات فراغت .

ج) با گردآوری اطلاعات از همکاران در چندین جلسه عواملی که باعث رکود جلسه شورای دبیران می شود دسته بندی و استخراج شده است و با عنوان علل رکود جلسات شورای معلمان که در جهت مرتفع نمودن ان باید اقدام شود بشرح ذیل دسته بندی شده است :

1- عدم باور برخی از دبیران به تأثیر شورا

2- عدم برنامه ریزی و کم محتوائی جلسات ( نداشتن دستور جلسه و آماده نبودن مدیر)

3- عدم اداره صحیح و مؤثر جلسات

4- عدم رعایت نظم و انضباط از سوی برخی از مدیران

5- مناسب نبودن زمان و مکان برگزاری جلسه

6- عدم ارائه گزارش از اقدامات انجام شده و نتایج به دست آمده در جلسات شورا

7- عدم توجه به توانایی معلمان و متکلم الوحده بودن مدیر

8- عدم وجود وسایل پذیرایی و جاذبه های لازم برای تشکیل و ادامه جلسات .

9- عدم باور بعضی از معلمان به تأثیر حضور آنان در جلسات

10- عدم وجود انگیزه و رغبت کافی در معلمان برای شرکت در جلسات

11- مشغله معلمان به دلایل مختلف اقتصادی

12- عدم نظارت لازم از سوی ادارات در خصوص تشکیل و کیفیت جلسات

13- عدم نتیجه گیری محسوس از تصمیمات جلسات در روند آموزش و پرورش آموزشگاه .

14- عدم تمایل به کار گروهی و گرایش به فرد گرایی در مدارس

د) اقداماتی که در جهت کیفیت بخشی جلسات شورای معلمان باید اعمال شود :

1- دستور جلسات قبلاً اعلام شود .

2- تسهیلات لازم و کافی و راحت پیش بینی شود .

3- زمان و مکان مناسب انتخاب شود .

4- افراد فرصت بیان نقطه نظرات خود را داشته باشند .

5- نظر افراد در تصمیمات ملحوظ شود .

6- از وسایل سمعی و بصری مناسب استفاده شود .

7- بدانید که آمادگی های قبل از تشکیل جلسه کمتر از خود جلسه نیست .

8- در نظر گرفتن ویژگی ها و آمادگی های شرکت کنندگان شرط لازم تشکیل جلسه است .

9- برای همه شرکت کنندگان جهت اظهار نظر فرصت مساوی قائل شوید .

10- همدلی و همکاری شرکت کنندگان که از شرایط اثر بخش جلسات است .

11- به شرکت کنندگان طوری آزادی بدهید که بتوانند آزادانه و به طور شفاف نظرات خود را بیان کنند .

12-در صورتجلسه یا گزایش تنظیمی همه موارد تصمیم گرفته شده را بگنجانید.

13- از روش های برانگیزنده در اداره جلسه استفاده کنید .

14- در صورت امکان و بر حسب اقتضای جلسه ، به بعضی از افراد مسئولیت هایی برای بررسی یک موضوع و ارائه گزارش محول کنید .

15- در بحث ها ، ارائه اطلاعات و نتیجه گیری از روش حل مسأله استفاده کنید.

16- بدانید که پی گیری اجرای تصمیمات ، جزء جدایی ناپذیر اداره جلسات است .

هـ) راهکارهایی که در این راستا می تواند مؤثر باشد :

1- بهسازی نگرش دبیران نسبت به اهمیت مشارکت و نقش مثبت آن در شورای دبیران .

2- در نظر گرفتن زمان و مکان مناسب جهت شرکت دبیران .

3- شرکت مدیران رده های بالا در جلسات و نظارت بر کیفیت جلسات .

4- شرکت سرگروه های آموزشی در جلسات .

5- پیگیری مصوبه های جلسات و باز خورد مناسب و اطلاع رسانی از نتایج اقدامات صورت گرفته .

6- گنجانیدن شاخص هایی در فرم ارزشیابی دبیران .

7- تقدیر از دبیران مشارکت جو و فعال در جلسات شورای دبیران و هفته گرامیداشت مقام معلم .

موفقیت های حاصل شده در امور آموزشی و پرورشی

1- احیاء اصل مشارکتی بودن تصمیمات در مدرسه و تقویت روحیه مشارکت جویی در دبیران .

2- ایجاد باور در همه دبیران و عوامل اجرایی که راضی به وضعیت موجود نباشیم .

3- ایجاد این احساس و باور که با روش علمی و مشارکتی می توان موانع تحصیلی و تربیتی را بر طرف نمود و با استفاده از خرد جمعی راه حل مناسب جهت فرآیند تدریس یا شیوه برخورد مناسب را پیدا کرد .

4- در بین کلیه کارکنان این احساس ایجاد شده که خود را متعلق به مدرسه می دانند و به مسائل و مشکلات مدرسه یا نگاه عمیق می نگرند و موفقیت های مدرسه آنها را خوشحال می کند و مدیر و معاون خود را در مقابل مسائل و مشکلات تنها نمی دانند .

5- دبیران نسبت به انجام فعالیت های مدرسه که حتی جزء وظایف آنها نیست علاقمندی نشان می دهند .

6- جوی سالم و آکنده از همکاری و صمیمیت بر مدرسه حاکم می شود و شورای دبیران را جایگاه بیان نظرات علمی خود می دانند و حتی برای ارائه مطالب علمی با مطالعه و آمادگی وارد جلسه می شوند .

7- چون تصمیمات شورای دبیران از طریق شورای مدرسه مورد تصویب قرار می گرفت و به اطلاع دانش آموزان
می رسید هیچگونه پرخاشگری ، ناسازگاری و بی انضباطی در طول ترم گذشته از دانش آموزان مشاهده نشد .

8- با ایجاد علاقمندی در دبیران به استفاده از روش های تدریس فعال و تیمی در فرآیند تدریس از این روش ها استفاده نموده و از فیلم های تدریس فعال همکاران در جلسات استفاده شده و مورد نقد و بررسی قرار گرفته .

9- با عملیاتی نمودن تصمیمات صحیح شورای دبیران  در نیمسال اول 87-138۹ در دو شاخص درصد قبولی و میانگین نمرات نسبت به سال گذشته رشد داشته ایم .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

بحث شورا و اهمیت آن در امور سیاسی و اجتماعی و فرهنگی بر هیچ کس پوشیده نیست تا جاییکه اختصاص سوره ای از کلام خدا به این عنوان مهم یعنی «شورا» ناشی از اهمیت آن است در سیره پیامبر بزرگ اسلام و امامان معصوم هم به کرات به استفاده از مشورت و شریک شدن در امر دیگران تأکید شده است و شورای دبیران این جایگاه مهم را دارا می باشد که می توان با فعال نمودن آن نقش سازندگی دبیران را با مشارکت آنها در تصمیم گیری ها تقویت نمود .